Rodzaje magazynów – klasyfikacja i podział
Rodzaje magazynów można klasyfikować według wielu różnych kryteriów. Ten sam obiekt może być jednocześnie magazynem zamkniętym, wysokiego składowania, magazynem towarów na paletach i obiektem zautomatyzowanym. Nie istnieje jeden podział magazynów, który wyklucza pozostałe. Poszczególne typy magazynów można rozróżniać między innymi według rodzaju budowli, przechowywanych materiałów, pełnionej funkcji, wysokości składowania oraz stopnia mechanizacji. W artykule porządkujemy najważniejsze klasyfikacje i wyjaśniamy, czym różnią się między innymi magazyny otwarte, magazyn zamknięty, magazyn uniwersalny, magazyn specjalny, magazyny handlowe i magazyn techniczny.
Czego dowiesz się z artykułu?
Pokazujemy, jakie są rodzaje magazynów i dlaczego klasyfikacja zależy od przyjętego kryterium: budowy obiektu, rodzaju towaru, funkcji, wysokości składowania albo sposobu prowadzenia operacji.
Dlaczego to ważne? Określenie typu magazynu wpływa na sposób organizacji przestrzeni, wymagane wyposażenie, środki transportu wewnętrznego oraz system składowania.
Co to jest magazyn?
Magazyn jest przestrzenią przeznaczoną do czasowego przechowywania zapasów oraz prowadzenia operacji związanych z ich przyjęciem, przemieszczaniem, składowaniem i wydaniem.
Może mieć formę otwartego placu, częściowo osłoniętej wiaty, zamkniętej hali albo obiektu przeznaczonego do szczególnych rodzajów zapasu.
W praktyce magazyn obejmuje nie tylko samą powierzchnię składowania, ale również drogi transportowe, strefy operacyjne oraz wyposażenie potrzebne do obsługi towarów.
Jakie są rodzaje magazynów?
Odpowiedź zależy od tego, według jakiego kryterium dokonujemy klasyfikacji. Jeden magazyn można opisać jednocześnie kilkoma określeniami.
Najczęściej stosuje się podział magazynów:
- ze względu na rodzaj budowli,
- ze względu na rodzaj przechowywanych materiałów,
- ze względu na wymagane warunki przechowywania,
- ze względu na pełnioną funkcję,
- ze względu na wysokość składowania,
- ze względu na dostęp do jednostek ładunkowych,
- ze względu na stopień mechanizacji i automatyzacji.
Przykładowo hala może być jednocześnie magazynem zamkniętym, magazynem paletowych jednostek ładunkowych, magazynem dystrybucyjnym, obiektem wysokiego składowania i magazynem zmechanizowanym.
Najważniejsze kryteria podziału magazynów
Ten sam obiekt może należeć do kilku kategorii jednocześnie, ponieważ każde kryterium opisuje inną cechę magazynu.
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Kryterium | Przykładowe typy magazynów | Co opisuje? |
|---|---|---|
| Rodzaj budowli | Otwarte, półotwarte, zamknięte | Stopień osłonięcia zapasu przed otoczeniem i warunkami atmosferycznymi |
| Rodzaj przechowywanych materiałów | Jednostki ładunkowe, materiały sypkie, ciecze i gazy | Formę i właściwości składowanego zapasu |
| Warunki przechowywania | Magazyn uniwersalny lub magazyn specjalny | Czy towary wymagają szczególnych warunków lub zabezpieczeń |
| Funkcja | Przemysłowe, produkcyjne, handlowe, dystrybucyjne, przeładunkowe | Rolę obiektu w przedsiębiorstwie lub łańcuchu dostaw |
| Wysokość składowania | Niskiego, średniego i wysokiego składowania | Zakres wykorzystania wysokości obiektu |
| Dostęp do jednostek | Bezpośredniego dostępu, bez bezpośredniego dostępu, mieszane | Możliwość pobrania konkretnej jednostki |
| Stopień mechanizacji | Niezmechanizowane, zmechanizowane, zautomatyzowane | Udział urządzeń w realizacji operacji magazynowych |
Podział magazynów ze względu na rodzaj budowli
Jednym z podstawowych kryteriów jest sposób wykonania obiektu oraz stopień ochrony towarów przed warunkami zewnętrznymi.
W takim ujęciu podstawowe rodzaje budowli magazynowych to magazyny otwarte, półotwarte i zamknięte.
Magazyny otwarte
Magazyny otwarte to przede wszystkim place składowe bez zadaszenia. Są przeznaczone do towarów, które mogą być przechowywane w warunkach zewnętrznych.
Przykładem mogą być place przeznaczone do wybranych materiałów budowlanych, konstrukcji stalowych albo innych produktów odpornych na działanie warunków atmosferycznych.
Magazyny półotwarte
Magazyn półotwarty zapewnia częściową ochronę zapasu. Typowym przykładem jest wiata posiadająca dach i część ścian bocznych.
Stosuje się go dla towarów, które mogą pozostawać w środowisku zewnętrznym, ale powinny być chronione między innymi przed bezpośrednimi opadami.
Magazyn zamknięty
Magazyn zamknięty jest w pełni zabudowanym obiektem, który pozwala znacznie dokładniej kontrolować warunki przechowywania i organizację procesów.
Do tej grupy należą przede wszystkim hale magazynowe, ale w szerszej klasyfikacji budowli magazynowych mogą występować również inne zamknięte konstrukcje przeznaczone do określonych rodzajów zapasu.
„Zamknięty” i „wysokiego składowania” opisują dwie różne cechy
Magazyn zamknięty opisuje przede wszystkim sposób wykonania budowli, natomiast określenia niskiego, średniego i wysokiego składowania odnoszą się do sposobu wykorzystania wysokości.
Dlatego jeden obiekt może być jednocześnie magazynem zamkniętym i magazynem wysokiego składowania.
Podział magazynów ze względu na rodzaj przechowywanych materiałów
Kolejne kryterium wynika z fizycznych właściwości zapasu oraz sposobu jego formowania, przemieszczania i przechowywania.
| Rodzaj magazynu | Co jest przechowywane? | Sposób składowania |
|---|---|---|
| Magazyn jednostek ładunkowych | Palety, pojemniki, kosze, kontenery, pakiety i wiązki | System dobiera się do wymiarów, masy, liczby jednostek oraz wymaganej dostępności |
| Magazyn materiałów sypkich | Materiały przechowywane luzem | Pryzmy, silosy lub inne konstrukcje przeznaczone do danego materiału |
| Magazyn cieczy i gazów | Ciecze i gazy o różnych właściwościach | Odpowiednie zbiorniki i instalacje dostosowane do parametrów przechowywanego medium |
Magazyn uniwersalny a magazyn specjalny – czym się różnią?
Innym kryterium jest zakres asortymentu oraz wymagania dotyczące warunków przechowywania. W tym kontekście wyróżnia się magazyn uniwersalny oraz magazyn specjalny.
| Cecha | Magazyn uniwersalny | Magazyn specjalny |
|---|---|---|
| Przeznaczenie | Obsługa różnych grup towarów | Obsługa konkretnego rodzaju zapasu lub szczególnych potrzeb |
| Warunki przechowywania | Towary niewymagające bardzo specyficznych warunków | Możliwość zapewnienia kontrolowanej temperatury, dodatkowych zabezpieczeń lub specjalnej infrastruktury |
| Wyposażenie | Może łączyć różne systemy, np. regały paletowe i półkowe | Dobierane pod właściwości konkretnego produktu lub procesu |
| Elastyczność | Zwykle większa możliwość zmiany asortymentu | Większe dostosowanie do określonego zastosowania |
Podział magazynów ze względu na pełnioną funkcję
Funkcja określa, jaką rolę magazyn pełni w przedsiębiorstwie albo całym łańcuchu dostaw. Różnice dotyczą przede wszystkim rodzaju zapasu oraz dominujących procesów.
| Typ magazynu | Główna funkcja | Typowe potrzeby |
|---|---|---|
| Magazyn przemysłowy i produkcyjny | Wsparcie procesu produkcyjnego oraz utrzymywanie zapasu surowców, półproduktów i wyrobów gotowych | Sprawny przepływ materiałów pomiędzy magazynem a kolejnymi etapami produkcji |
| Magazyn techniczny | Przechowywanie części zamiennych, narzędzi, materiałów eksploatacyjnych i wyposażenia utrzymania ruchu | Dobra identyfikacja wielu pozycji i szybki dostęp do potrzebnych części |
| Magazyny handlowe i dystrybucyjne | Gromadzenie i rozdział towarów przeznaczonych do dalszej sprzedaży | Sprawne przyjęcia, kompletacja zamówień, przygotowanie wysyłek i wysoka rotacja |
| Magazyn przeładunkowy | Przepływ jednostek pomiędzy środkami transportu lub etapami dystrybucji | Szybka obsługa jednostek przy ograniczonym znaczeniu długotrwałego składowania |
Podział magazynów według dostępu do towarów
Niezależnie od rodzaju budynku magazyn można klasyfikować również według możliwości dotarcia do konkretnej jednostki ładunkowej.
| Typ magazynu | Dostęp do jednostek | Przykład organizacji |
|---|---|---|
| Magazyn bezpośredniego dostępu | Można pobrać konkretną jednostkę bez wcześniejszego przemieszczania innych | Klasyczne regały paletowe rzędowe |
| Magazyn bez bezpośredniego dostępu | Część jednostek może być czasowo zasłonięta przez inne | Głębokie kanały w systemach akumulacyjnych |
| Magazyn mieszany | Łączy lokalizacje o różnym sposobie dostępu | Regały selektywne dla wielu indeksów i system akumulacyjny dla większych partii |
Typy magazynów ze względu na stopień mechanizacji
Kolejnym kryterium jest udział pracowników, urządzeń transportowych i automatyki w realizacji procesów magazynowych.
| Typ magazynu | Sposób realizacji operacji | Przykładowe wyposażenie |
|---|---|---|
| Magazyn niezmechanizowany | Większość podstawowych operacji wykonywana jest ręcznie | Proste wyposażenie wspomagające pracę człowieka |
| Magazyn zmechanizowany | Pracownicy wykonują operacje przy pomocy urządzeń transportowych i manipulacyjnych | Wózki paletowe, wózki widłowe, przenośniki i inne urządzenia |
| Magazyn zautomatyzowany | Część lub większość powtarzalnych operacji wykonują automatycznie sterowane urządzenia | Układnice, systemy shuttle, przenośniki, AGV, AMR i systemy sterujące |
Rodzaje magazynów ze względu na wysokość składowania
W praktyce wyróżnia się również magazyny niskiego, średniego i wysokiego składowania.
Wysokość wpływa na sposób wykorzystania kubatury hali, rodzaj regałów, parametry urządzeń transportowych oraz organizację dróg roboczych.
Szczegółowe wartości graniczne i sposób rozumienia poszczególnych kategorii omawiamy osobno, ponieważ klasyfikacje branżowe nie zawsze są stosowane identycznie.
Zobacz szczegółowy podział magazynów według wysokości składowania.
Jak rodzaj magazynu wpływa na jego wyposażenie?
Sama nazwa magazynu nie wystarcza do wyboru regałów. Wyposażenie trzeba dobierać do konkretnych jednostek, ich masy, liczby indeksów, rotacji oraz sposobu prowadzenia operacji.
Przykładowo:
- magazyn towarów spaletyzowanych może wykorzystywać regały paletowe,
- magazyn drobnicy może wymagać regałów półkowych lub Carton Flow,
- magazyn techniczny może łączyć regały półkowe, pojemniki oraz miejsca dla większych części,
- magazyny handlowe i dystrybucyjne często wymagają połączenia składowania z intensywną kompletacją,
- magazyn długich elementów może wykorzystywać regały wspornikowe,
- magazyn specjalny może wymagać dodatkowych rozwiązań wynikających z właściwości produktu.
Ostateczny układ powinien wynikać z analizy całego procesu, a nie wyłącznie z przypisania obiektu do jednej kategorii.
Jak opisać konkretny magazyn?
Zamiast szukać jednej etykiety, warto określić typ magazynu według kilku niezależnych kryteriów.
- Konstrukcja: zamknięty.
- Przeznaczenie: dystrybucyjny / handlowy.
- Rodzaj jednostek: palety i kartony.
- Wysokość: wysokiego składowania.
- Dostęp: bezpośredni do większości jednostek.
- Mechanizacja: zmechanizowany.
Wszystkie te określenia mogą być jednocześnie prawidłowe, ponieważ opisują różne właściwości tego samego obiektu.
System składowania dobiera się do funkcji magazynu
Różne typy magazynów mogą wymagać zupełnie innego dostępu do zapasu, sposobu kompletacji i wykorzystania dostępnej przestrzeni.
Jak dobrać typ magazynu do prowadzonej działalności?
Najpierw trzeba określić, jakie towary będą przechowywane i jakich warunków wymagają.
Następnie analizuje się rolę magazynu w przedsiębiorstwie, liczbę jednostek, częstotliwość przyjęć i wydań, wymagany sposób dostępu oraz poziom mechanizacji.
Dopiero po połączeniu tych danych można właściwie zaprojektować strefy, system składowania, środki transportu wewnętrznego i pozostałe wyposażenie.
Dlatego pytanie „jakie są rodzaje magazynów?” nie prowadzi do jednej zamkniętej listy. Najbardziej użyteczna klasyfikacja opisuje ten sam obiekt z kilku różnych perspektyw.
Poznaj szczegółowe klasyfikacje magazynów
Wybrane podziały omawiamy szerzej w osobnych poradnikach, dlatego tutaj pozostawiamy jedynie najważniejsze różnice.
Rodzaje magazynów – najczęstsze pytania
Krótka sekcja dla firm, które chcą dobrać typ magazynu, system składowania i wyposażenie regałowe do rodzaju towaru, sposobu pracy oraz dostępnej powierzchni.
Jakie są podstawowe rodzaje magazynów?
Magazyny można klasyfikować na kilka sposobów: według rodzaju budowli, funkcji w łańcuchu dostaw, wysokości składowania, rodzaju przechowywanych towarów oraz stopnia mechanizacji lub automatyzacji. W praktyce najczęściej mówi się o magazynach otwartych, półotwartych, zamkniętych, produkcyjnych, dystrybucyjnych, przeładunkowych, niskiego, średniego i wysokiego składowania.
Czym różni się magazyn otwarty, półotwarty i zamknięty?
Magazyn otwarty to plac składowy bez zadaszenia, przeznaczony głównie dla towarów odpornych na warunki atmosferyczne. Magazyn półotwarty, na przykład wiata, częściowo chroni ładunek przed deszczem, słońcem lub śniegiem. Magazyn zamknięty jest w pełni zabudowany i pozwala lepiej kontrolować temperaturę, wilgotność, bezpieczeństwo oraz organizację procesów magazynowych.
Czym jest magazyn wysokiego składowania?
Magazyn wysokiego składowania to obiekt, w którym towary są przechowywane na wielu poziomach regałów, z wykorzystaniem wysokości hali. Takie rozwiązanie pozwala zwiększyć liczbę miejsc paletowych bez powiększania powierzchni posadzki. Wymaga jednak odpowiednio dobranych regałów, sprawdzenia nośności posadzki, właściwych wózków widłowych oraz dobrej organizacji alejek roboczych.
Jak dobrać rodzaj magazynu do przechowywanego towaru?
Najpierw trzeba określić, czy towar jest odporny na warunki atmosferyczne, czy wymaga stałej temperatury, ochrony przed wilgocią, kontroli dostępu lub specjalnych warunków przechowywania. Materiały budowlane mogą być składowane inaczej niż żywność, farmaceutyki, elektronika, części automotive czy produkty sezonowe. Od rodzaju towaru zależy nie tylko typ magazynu, ale też regały, zabezpieczenia i sposób kompletacji.
Czy każdy magazyn wymaga tego samego systemu regałowego?
Nie. System regałowy powinien wynikać z funkcji magazynu, rodzaju towaru, rotacji zapasów, sposobu kompletacji i dostępnej przestrzeni. W magazynie paletowym najczęściej stosuje się regały paletowe, w magazynie drobnicy regały półkowe lub Carton Flow, a przy długich elementach regały wspornikowe. Przy dużej rotacji warto rozważyć regały przepływowe, a przy braku miejsca podesty lub systemy zagęszczone.
Jak funkcja magazynu wpływa na jego układ?
Magazyn produkcyjny powinien zapewniać szybkie zasilanie stanowisk lub linii, magazyn dystrybucyjny musi sprawnie obsługiwać przyjęcia, kompletację i wysyłkę, a magazyn przeładunkowy koncentruje się na szybkim przepływie towaru. Inaczej projektuje się więc strefy przyjęć, wydań, kompletacji, buforowania, odkładania palet i ruchu wózków widłowych.
Jak zwiększyć możliwości istniejącego magazynu bez zmiany obiektu?
Możliwości istniejącego magazynu można zwiększyć przez zmianę układu regałów, wykorzystanie wysokości hali, wdrożenie regałów wysokiego składowania, systemów przepływowych, regałów przesuwnych albo podestów magazynowych. Przed zmianą warto przeanalizować nośność posadzki, rotację zapasów, szerokość alejek, typ wózków i realny przepływ towaru w magazynie.
Pozdrawiamy
